काठमाडौँ – नेपालमा विश्व अल्जाइमर दिवसको अवसरमा आयोजित कार्यक्रममा, अल्जाइमर र डिमेन्सिया रोगको समस्या प्रति जागरुकता बढाउन विभिन्न गतिविधिहरू आयोजना गरिएका छन्। यस पटकको नाराका साथ “अबको आवश्यकताः अल्जाइमर्स तथा डिमेन्सियामा क्रियाशीलता” भनेर दिन मनाइएको छ।

स्वास्थ्य सेवा विभागको नर्सिङ तथा सामाजिक सुरक्षा महाशाखाकी निर्देशक हीराकुमारी निरौलाका अनुसार, नेपालमा ६० वर्षभन्दा माथिका करिब ७ देखि १० प्रतिशत मानिसहरू डिमेन्सियाबाट प्रभावित छन्। तीमध्ये, ७० प्रतिशतलाई अल्जाइमर रोगको लक्षण देखिने गरेको छ।

डिमेन्सिया र अल्जाइमरको बढ्दो प्रभावलाई समयमै रोक्न सकिने भए पनि, जनचेतनाको कमीले गर्दा यस रोगको सङ्क्रमण तीव्र रूपमा फैलिएको छ। निर्देशक निरौलाले भनेकी छन्, “समयमै उपचार भएमा लक्षणहरू ढिला गराउन सकिन्छ, तर बिरामीले उपचार नगर्दा रोग चाँडै गम्भीर बन्न सक्छ।”

उमेर घट्दै रोगको लक्षण बढ्दै

नेपालमा ६० वर्षमाथिका मानिसहरूमा प्रमुख रूपमा देखिने यो रोग हाल ४०-४५ वर्षका व्यक्तिहरूमा पनि देखा पर्न थालेको छ। यो चिन्ताजनक परिदृश्यले उमेर घट्दै रोगको लक्षण बढ्दै गएको स्पष्ट पार्छ।

अल्जाइमर र डिमेन्सियाका लक्षण

अल्जाइमर रोग डिमेन्सियाको एउटा रूप हो, जसमा मानिसहरू भर्खर भएका कुराहरू सम्झन सक्दैनन्, ध्यान केन्द्रित गर्न कठिनाई महसुस गर्छन् र पुराना स्मृतिहरू पनि क्रमशः बिर्सदै जान्छन्। स्वास्थ्य विशेषज्ञहरूका अनुसार, यी लक्षणहरू समयसँगै गम्भीर बन्दै जान्छन्, जसले गर्दा दैनिक जीवनयापन नै प्रभावित हुन्छ।

 रोकथाम र जोखिम घटाउने उपाय

रोगको प्रमुख कारण बढ्दो उमेर भए पनि, स्वास्थ्य विशेषज्ञहरूले नसर्ने रोगहरू (उच्च रक्तचाप, मधुमेह आदि), मस्तिष्कमा चोट, र वायु प्रदूषण लगायतका कारणहरूलाई पनि यसमा जोड दिएका छन्। महाशाखा प्रमुख निरौलाले, यी जोखिम घटाउन आवश्यक भएको बताएकी छन्।

नेपालमा ६० वर्षमाथिका व्यक्तिहरूको जनसङ्ख्या १० प्रतिशत पुग्न लागेको छ, जसले गर्दा मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी समस्या भविष्यमा झनै बढ्ने सम्भावना रहेको छ।

अल्जाइमर उपचारमा सरकारी पहल

सरकारले अल्जाइमर रोगलाई सम्बोधन गर्न विपन्न नागरिकलाई औषधोपचार कार्यक्रमअन्तर्गत रु १ लाखसम्मको उपचार सुविधा प्रदान गर्दै आएको छ। साथै, १२ वटा अस्पतालमा यो रोगको उपचार उपलब्ध छ।

रोकथामका लागि मानसिक सक्रियता आवश्यक

निरौलाले डिमेन्सिया र अल्जाइमरका बिरामीहरूलाई मानसिक रूपमा सक्रिय राख्न, सामाजिक कार्यमा संलग्न गराउन, र पौष्टिक खाना खुवाउन आवश्यक भएको सुझाव दिएकी छन्। परिवार र स्याहारकर्ताहरूलाई सहजीकरण गर्दै उपचारको प्रक्रिया अगाडि बढाउनु पर्ने उनको भनाइ छ।